خانه صدیق
خانهٔ صدیق در خیابان ۱۲ فروردین، میدان امام و در جوار مجموعهٔ لطفیها در مرکز شهر دامغان قرار دارد و متعلق به دورهٔ قاجاریه است. این خانهٔ تاریخی بهصورت دو اشکوبه ساخته شده و اتاقهای اصلی آن در ضلع شمالی بنا قرار گرفتهاند. همچنین این بنا دارای بادگیری بوده که در تعدیل هوای فضاهای داخلی نقش داشته است.
عمارت صدیق در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۲۷۵۳ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در گذشته بخشی از قسمت بیرونی خانهٔ لطفی بوده و بعدها از آن جدا شده است. خانه دارای یک حیاط مرکزی است که دسترسی به آن از طریق ورودی اصلی و پس از عبور از هشتی امکانپذیر بوده است.
حیاط خانه حدود ۹ متر پایینتر از سطح کوچه قرار دارد و فضاهای اصلی بنا در اضلاع شمالی و شرقی حیاط ساخته شدهاند. بخش پذیرایی خانه در ضلع شمالی قرار دارد و شامل یک اتاق پنجدری در مرکز و دو اتاق سهدری در طرفین است. فضای اندرونی در ضلع شرقی بنا واقع شده و شامل سه اتاق سهدری، آشپزخانه و انبار میباشد. زیرزمین خانه که در بخش شمالی قرار گرفته، با فضای داخلی بنا در ارتباط است.
از نظر اختلاف ارتفاع، بخش شمالی بنا حدود ۲٫۲ متر بالاتر از کف حیاط قرار دارد که باعث نورگیری بهتر زیرزمین و دسترسی مناسبتر به آن شده است. بخش شرقی بنا نیز حدود ۸ متر بالاتر از کف حیاط قرار دارد، در حالی که زیرزمین حدود ۱٫۲ متر پایینتر از سطح حیاط واقع شده است. در ضلع غربی بنا نیز حمامی قرار دارد که از دیگر بخشهای مهم مجموعه به شمار میآید.
این بنا در واقع بخشی از یک خانهٔ بزرگتر در دامغان بوده و اختلاف ارتفاع میان بخشهای مختلف و نحوهٔ دسترسی به آنها از ویژگیهای معماری آن محسوب میشود. طراحی بهگونهای انجام شده که بخش شمالی با وجود زیرزمین، ارتفاع بیشتری از کف حیاط داشته باشد تا نور و تهویهٔ مناسب برای زیرزمین فراهم شود، در حالی که بخش شرقی که فاقد زیرزمین است همسطح با بخش بیرونی خانهٔ اصلی (خانهٔ لطفی) قرار گرفته است.
پوشش سقف در فضاهای طبقهٔ بالا بهصورت تخت اجرا شده، در حالی که سقف زیرزمین به شکل طاق و قوس ساخته شده تا فشار طبقهٔ فوقانی را بهتر تحمل کند. فضای آشپزخانه نیز بهگونهای طراحی شده که به فضاهای خصوصی خانه نزدیکتر باشد و دسترسی به آن آسانتر صورت گیرد.
ایوانی در جلوی بخش شمالی بنا قرار دارد که علاوه بر ایجاد شکوه و جلوهٔ معماری، به تعدیل شرایط اقلیمی نیز کمک میکند. این ایوان دارای چهار ستون با ارتفاع حدود ۵ متر است. همچنین بادگیری که در گوشهٔ اتاق پنجدری تعبیه شده، در تهویه و خنکسازی فضای داخلی نقش مؤثری داشته و از عناصر اقلیمی مهم بنا به شمار میرود.
حمامی که در ضلع غربی قرار دارد در گذشته از طریق هشتی خانه قابل دسترسی بوده و بهعنوان حمام خصوصی مورد استفاده قرار میگرفته است؛ اما در حال حاضر ورودی آن از سمت خیابان بوده و بهصورت مستقل مورد استفاده قرار میگیرد.
همانند بسیاری از بناهای ایرانی ـ اسلامی، این ساختمان نیز دارای تقارن در نما و پلان است و از هندسهای منظم در طراحی فضاها بهره میبرد. ارتباط کاربریهای مختلف در بنا بهصورت هماهنگ و منظم شکل گرفته و تقارن در نما و پلان بهویژه در اضلاع شمالی و شرقی دیده میشود. همچنین ارتباط میان فضای زیرزمین و طبقهٔ همکف از طریق پایههایی که در مرکز حیاط و گوشههای آن قرار دارند برقرار شده است.
بخش شرقی بنا حالتی خصوصیتر دارد و ارتباط میان فضاهای این قسمت از اهمیت ویژهای برخوردار است. پوشش این خانه از نوع آسمانهٔ تخت است که بر روی دیوارهای باربر قرار گرفته است. در جلوی اتاقها نیز ایوانی قرار دارد که سقف آن بر روی چهار ستون استوار شده است.
تزئینات بنا شامل آجرکاری در نمای دیوارهای طبقهٔ همکف، گچبریهای داخل اتاقها و درهای ارسی میباشد. با این حال درهای چوبی بنا در سالهای اخیر رنگآمیزی شده و بخشی از زیبایی اولیهٔ خود را از دست دادهاند. دیوارهای داخلی اتاقها نیز رنگآمیزی شدهاند. بهدلیل سکونت در سالهای اخیر، ساختمان دچار الحاقات متعددی شده است. یکی از ویژگیهای شاخص این خانه، اتصال آن به حمام مجموعه میباشد.
خانهٔ صدیق در محلهٔ بالامحلهٔ شهر دامغان قرار دارد و بهصورت دو طبقه شامل زیرزمین و طبقهٔ اول ساخته شده است. در طبقهٔ اول، ایوانی با چهار ستون مربع گچی ساده قرار دارد و پشت آن اتاق پنجدری در مرکز و اتاقهای سهدری در طرفین دیده میشود. ورودی ایوان نیز از دو طرف امکانپذیر است. این بنا در گذشته دارای دو بادگیر بوده که در اثر گذر زمان یکی از آنها از بین رفته است.