مرحوم حاج شیخ علی آذری، فرزند مرحوم حاج محمدباقر آذری، از عالمان و شعرای نامدار دامغان بود. پدرش، محمدباقر، فرزند محمدجعفر، متولد ۱۲۵۲ قمری (۱۲۱۹ شمسی)، مدتی نزد علمای بزرگ به تحصیل پرداخت و در شمار اهل علم جای گرفت، اما تا پایان عمر به کشاورزی اشتغال داشت. او در شعر مهارتی فراوان داشت و دارای دیوان بزرگی در مدایح و مراثی اهل بیت(ع) بود که امروزه اثری از آن بر جای نمانده و تنها اندکی از سرودههای او در مجموعهها و دفاتر مداحان دامغان دیده میشود. مرحوم طاهری در تذکره شعرای دامغان چند صفحه به اشعار آذری دامغانی اختصاص داده و تعدادی از مراثی و مدایح بلند او نیز در مجموعه «جُنگ ملافتحالله دامغانی» موجود است. وی با تخلص «آذری» شعر میسرود.
محمدباقر آذری پس از ۷۵ سال زندگی در سال ۱۳۲۷ قمری درگذشت و در امامزاده جعفر(ع) دامغان به خاک سپرده شد.
نمونهای از اشعار او:
چون مردن هست حاصل، چه سریر تاج ناپلئون
ندارد سود خاک هند و ملک روس و ایرانش
همه اهل بیان جام فنا نوشیده و پوشیده
دو چشم از سیر خورشید و قمر حتی ز کیوانش
وفائی کو؟ وصال اندر کجا؟ یغما به خاک اندر
چه شد جیحون به ملک یزد وجودی در خراسانش
تو را هم «آذری» پیمانه شد لبریز و مجلس طی
مگر روحالقدس بخشد خدا را دین و ایمانش
و در نصیحتی سروده است:
شاد داری دل خود چند به دستار و عبا
تا به کس خاطرت از صدر محافل به سرور
متکی چند به این صوم و صلات بیمغز
مفتخر چند به عادات عبادت [مغرور]
من گرفتم ز ازل وقف تو شد نعمت دهر
تا ابد بودی و خوردی همه را لحم طیور
عاقبت راست بنه، بالای تو آرند کفن
سرگذاری به سر خشت لحد در دل گور
حاج شیخ علی آذری، فرزند این عالم و شاعر، در سال ۱۲۷۶ شمسی در دامغان متولد شد. وی همچون پدر وارد مدرسه علمیه شد و مدتی در دامغان و مشهد به تحصیل علوم دینی پرداخت و در لباس اهل علم درآمد. پس از مدتی، به دلایلی نامعلوم در دوره پهلوی اول از لباس روحانیت خارج شد. او ذوق شعری داشت و با تخلص «آذری» شعر میسرود، اما قوت شعرش به پای سرودههای پدر نمیرسید. همسر وی از خاندان سادات تقوی و دختر عالم دینی ناشناخته، مرحوم حجتالاسلام سیدعلیاکبر تقوی بود. مرحوم میرزا علیاکبر معلم دامغانی، عارف واصل، باجناق او به شمار میرفت.
شیخ علی آذری در ۱۱/۹/۱۳۷۳ در دامغان درگذشت و در مقبره بُکیربناَعین به خاک سپرده شد. متن سنگ مزار او چنین است:
عشق روی تو مرا عمر به پایان آورد
فارغ از غیر و هوا بر در جانان آورد
هر زمان نام تو را ورد زبان میکردم
شکر لله که مرا کام به مهمان آورد
«مرقد پاک مؤمن صالح، بنده خدا، خاک پای علی مرتضی، مرحوم مغفور حاج شیخ علی آذری رحمهالله علیه، ولد محمدباقر، که پس از قرنی ذاکری حق، روی سپید به حضرت منّان شتافت. تاریخ ولادت ۱۲۷۰، تاریخ فوت ۱۳۷۳.»
از مرحوم حاج شیخ علی آذری سه دفتر شعر برجای مانده است که بخش عمدهای از اشعار آن مربوط به وقایع و دورههای خاص تاریخی بوده است.
